هندوانه در طول تاريخ بشري ، به خصوص از 7هزار سال پيش که نياکان ما به علم گاهشماري دست پيدا کردند و متوجه طولاني بودن شب يلدا شدند ، از دو رويکرد و کارکرد عمده و مشخص برخوردار بوده :
کارکرد يلدايي : از هندوانه عموما در شب چله استفاده مي شده تا لرز و سوز و سرما بر تن مردم فهيم جامعه اثر نگذارد. لازم به ذکر است که در اعصار گذشته ، هنوز جامعه هاي مدني بشريت گازکشي نشده بود.
کارکرد زيربغلي : در عرصه ارتباطات جهاني و تعارفات آن چناني (چنان که افتد و داني !) بعضا زماني که مي خواهند اوج ارادت خود را به شخصي نشان دهند ، در يک اقدام نمادين (سمبوليک سابق !) ، بسته به تنگي و گشادي بغل افراد علي قدر مراتبهم يکي دو هندوانه رسيده به زير بغل شخص يا اشخاص مورد نظر مي دهند. و اما در فضيلت هندوانه خوري شب يلدا سخنها گفته اند که به علت تنگي جا از بازگويي گوشه اي از آن معذوريم

نظم فلسفي : شب يلدا ، هر آن کس هندوانه / خريده ، پاره اش سازد شبانه / به طور قطع ، تا يلداي بعدي / نگيرد مشکلي او را نشانه / و طي سال در زير بغل هاش / دهد هي هندوانه اين زمانه
انواع فلسفي هندوانه : هندوانه از روزي که آفريده شد ، با عنايت به اقشار جامعه ، 2 جور آفريده شد:
هندوانه ساده : براي استفاده افراد مجرد يا فاقد اولاد (اعم از ذکور واناث) که دعوايي بر سر تقسيم عادلانه آن ندارند.
هندوانه خط دار : براي استفاده خانواده هاي عيالوار که فرزند زيادي دارند در نظر گرفته شده است. اين خانواده ها مي توانند براي رعايت عدالت اجتماعي ، بيشتر هندوانه خود را از محل خطوط منحني آن به برشهاي متساوي القاچين تقسيم کنند.
نکته : گل هندوانه (قسمت شيرين وسط آن) مخصوص سرپرست خانواده مي باشد. خصوصا در شب يلدا که بزرگ خانه ، گل سر سبد مجلس است.
رضا رفيع