مصونيت يا محدوديت؟
خانواده سبز- گسترش روزافزون نفوذ اينترنت در زندگي روزمره و كسب و كار جوامع بشري قابل انكار نيست. آسان بودن، كمهزينه بودن و جذابيت اينترنت موجب شده تا ايجاد سايتهاي اطلاعرساني و وبلاگهاي شخصي در همه جوامع از جمله در ايران از رشد حيرتانگيزي برخوردار شود، به گونهاي كه در جريان انتخابات 24 آذر 85، ديده شد كه سايتهاي اطلاعرساني و وبلاگهاي شخصي و گروهي حتي در
شرايط خاص توانستند نقش رسانههاي مكتوب را به خوبي پر و كمبودهاي احتمالي را برطرف كنند. پيش از اين نيز سايتهاي اطلاعرساني نقش خود را در توسعه فرآيند آگاه سازي ايفا كرده بودند اما استفاده از اينترنت ضمن مزيتهاي فوقالعادهاي كه دارد ممكن است موجب دردسر براي گروههاي اجتماعي، نهاد، دولت و حتي جامعه مدني شود.
آغاز ساماندهي وبسايتها و وبلاگها
بر اساس اعلام معاونت امور مطبوعاتي و اطلاعرساني وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، كليه دارندگان پايگاههاي اطلاعرساني، وبسايتها و وبلاگها از روز يازدهم دي ماه با مراجعه به نشانيهاي اينترنتي اعلامي، نسبت به ثبت الكترونيكي پايگاههاي خود اقدام كنند. هدف از تصويب اين آييننامه، حمايت از پايگاههاي قانوني، دسترسي آزاد و سالم مردم به اطلاعات، توسعه خدمات، دسترسي به اينترنت در كشور و رعايت حقوق اجتماعي و انديشههاي فرهنگي اعلام شده است.
محدوديت نه ، مصونيت
در همين حال، معاون مطبوعاتي وزير ارشاد، برخي از انتقادها از آييننامه مذكور را رو كرده ميگويد: تهيه آييننامهاي براي ساماندهي سايتها و پايگاههاي اطلاعرساني اينترنتي به معناي محدوديت آنها نيست، بلكه به معناي به رسميت شناختن اين سايتهاست.عليرضا مختارپور، توضيح ميدهد: مواردي ديده ميشود كه روزنامهها و خبرگزاريها مطلبي را از سايتي نقل ميكنند، در حالي كه اين سايت پاسخگوي حقوقي نيست. گاهي اوقات نيز به حقوق خصوصي افراد در سايتي تعرض ميشود و اين فرد نميداند از چه كسي و به كجا شكايت كند يا چگونه موارد اصلاحي به سايت تذكر داده شود.
آيا قوانين مجازاتهاي اسلامي مربوط به سايت ها و وبلاگ ها ميشود؟!وي در عين حال ميگويد: اين آييننامه تنها به معني به رسميت شناختن سايتهاي مذكور نيست، بلكه ما از سايتهاي اطلاعرساني مفيد نيز، حمايت ميكنيم.
چين اول، ايران دوم
بعد از اقدام سال 2005 چين، ايران دومين كشور در تمام دنياست كه اقدام به فراخوان عمومي از تمام وبسايتها و وبلاگها براي ثبت خود ميكند.
تمامي سايتهاي چيني بر اساس الزام قانوني، هم اكنون در ذيل صفحه خود <شماره پروانه ثبت> خود را نيز نمايش ميدهند و اين در حالي است كه بر اساس گزارش سازمانهاي حقوق بشر، اين كشور (چين) در صدر نقضكنندگان حقوق بشر قرار گرفته و دشمن درجه اول اينترنت ناميده شده است.
دولت محمود احمدينژاد از چند ماه پيش، طرح ساماندهي پايگاههاي خبررساني اينترنتي را در دستور كار داشت و بالاخره اجراي آن را آغاز كرد.
بر اساس آييننامه اجرايي اين طرح، دارندگان سايتهاي اطلاعرساني و وبلاگ نويساني كه كارشان جنبه عمومي بيشتري دارد، بايد مشخصات و برخي اطلاعات را به اطلاع وزارت ارشاد برسانند اما اين خواسته وزارت ارشاد با برخي انتقادها مواجه شده است.
برخي منتقدان معتقدند اين خواسته <ارشاد> خلاف قانون اساسي است، برخي ديگر اعتقاد دارند اين كار دخالت مستقيم در حريم شخصي افراد است و در نهايت به فيلترينگ و محدوديتهاي بيشتري منجر ميشود و گروهي از منتقدان نيز ميگويند اين خواسته وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به دلايل فني و تكنيكي، قابليت اجرايي ندارد.
اطلاعات ما در اختيار بيگانگان
صرفنظر از اين كه بسياري از كارشناسان معتقدند وبلاگ يك وسيله شخصي است و نه خبري و بيشتر افراد با هويتي مجازي در اين فضا فعاليت ميكنند و اينكه آيا ملزم كردن افراد به ثبت اطلاعات خود سبب رويگرداني بسياري از آنها از نوشتن در فضاي مجازي نميشود، اين نگراني نيز وجود دارد كه ثبت اطلاعات تمام كاربران اينترنت كشور در پايگاه اينترنتي با آدرس WWW.Samandehi.ir و www.samandehi.com كه سرور آن هم مانند سرور سايتها و وبلاگهاي داخلي در خارج از كشور وجود دارد، هر لحظه ممكن است در معرض تهديد و سوء استفاده قرار گيرد، چرا كه صاحبان سايتها در اين ساماندهي، علاوه بر ارايه مشخصات، نشاني و شمارههاي تماس، بايد انگيزههاي خود را هم از راهاندازي سايت مورد نظر اعلام كنند كه به نظر ميرسد اين اطلاعات از طريق ديتا سنترهاي پايگاههاي ياد شده كه گويا يكي از آنها در كشور آمريكا قرار دارد، قابل دستيابي و طبقهبندي از سوي آنها خواهد بود.
از سوي ديگر، اطلاعات و محتوايي كه بر روي سايتها و وبلاگها منتشر ميشود، جزيي از اطلاعات ملي هر كشور به شمار ميآيد؛ زيرا هر يك از اين افراد با رويكرد و هدف خاصي در اين فضا فعاليت ميكنند، بنابراين، اين سوال وجود دارد كه جمعآوري اين اطلاعات و مشخص شدن هويت افرادي كه با هر شخصيت حقيقي و حقوقي در فضاي مجازي ايران فعاليت ميكنند چه هدفي در منتشر كردن اطلاعات و افكار و عقايد خود دارند و آيا نميتوانند با در اختيار قرار دادن اطلاعاتي ارزشمند به بيگانگان، امنيت ملي كشور را با خطر مواجه كنند؟
دامنه ساماندهي؟
هر چنــــــد مسوولان امر هنوز دربــــــاره روند و چگونگي اجراي اين طرح و ابهامهــــــــــاي آن، اطلاعرساني دقيقي انجام نــــــــــدادهاند تــــــــــا جزيـــيات بيشتر در اين باره كاملا روشن و مشخص شود كه آيا تمام سايتها و حتي وبلاگهايي كه در فضـــــاي مجــــــــــازي كشور حتي با هدفهـــاي غيــــــــــر اطلاعرساني فعــــــــــاليت ميكنند نيز جزو اين سامانـــدهي به شمار ميآيـــند؟
البته بر روي سايت ستاد ساماندهي پايگاههاي اينترنتي ايراني و در بخش راهنماي ثبت سايتها آمده است كه كليه سايتها اعم از خبري، اطلاعرساني، علمي، آموزشي و... كه داراي دامنه منحصر به فرد)Domain( ميباشند، لازم به تكميل فرم ثبتنام در طرح ساماندهي سايتهاي ايراني هستند.
ثبت وبلاگهاي بدون دامنه اختصاصي، به عنوان مثال test.samandehi.com اجباري نيست و در صورت تمايل به ثبت وبلاگ، از اطلاعات جمعآوري شده در طرحهاي حمايت از پايگاههاي اينترنتي استفاده خواهد شد؛ همچنين وبسايت يا وبلاگ معرفي شده، بايد داراي حداقل يك صحنه )HOME Page( باشد.
نگران از رتبه آخر
بر خلاف تصور مقامات مسوول در وزارت ارشاد، تا كنون استقبال از طرح ساماندهي پايگاههاي اينترنتي چندان مثبت و خوشايند نبوده است.
<فكرش را بكنيد، وقتي چنين خبري در سايتهاي خارجي منتشر شود كه اطلاعات حساس و محرمانه تمام سايتهاي اينترنتي ايران در يك reseller account ارزان قيمت كه از يك فروشنده دست چندم چيني يا آمريكايي اجاره شده، قرار دارد، در كنار صدها سايت ديگر و ضد تمهيدات امنيتي و تازه قالب سايت هم دزدي است، چقدر باعث حيرت و تمسخر آنها و خجالت و تحقير كشورمان خواهد شد؟
جملات بالا را رضا وليزاده يكي از وبلاگرهاي وبلاگستان با نگاهي فني و تحليلي ميگويد و يادآور ميشود: بخشي از اطلاعات الزامي خواسته شده درباره هر سايت به اين شرح است: نام مدير سايت، تلفن و نشاني كامل مسوول سايت، سال ايجاد وبسايت، هدف از ايجاد وبسايت، زبان برنامهنويسي، نوع بانك اطلاعاتي ، تعداد بازديد روزانه، نام سايت ميزبان، كشور محل ميزبان، كاربري سايت، نوع محتواي سايت، طيف مخاطبان سايت و گروه سني مخاطبان سايت.
وليزاده ميگويد: احتمالا چنين اطلاعات طبقهبندي شدهاي در هيچ يك از كشورهاي دنيا براي تمام پايگاههاي اينترنتيشان وجود ندارد. نياز به گفتن نيست كه در اختيار داشتن چنين اطلاعاتي چه امتياز بزرگي براي يك شركت تجاري محسوب ميشود و چه سوء استفادههايي از اين اطلاعات ميتواند انجام گيرد.
اساسا به چه دليل بايد چند شركت كوچك داخلي و خارجي به چنين اطلاعاتي از جمله اطلاعات محرمانه رقباي تجاريشان دسترسي داشته باشند؟
اين كارشناس فناوري اطلاعات، در ادامه به طرح سه سوال مبسوط ميپردازد و ميگويد: آيا ميدانيد فرستندگان هرزنامه براي اطلاعات كامل و دستهبندي شده و تمام سايتهاي يك كشور حاضرند چقدر پول بدهند؟
به نظر شما شركتي كه نام خود را ميزبان وحشي )Wildhost( گذاشته، از چنين پولي ميگذرد؟ چه تضميني وجود دارد كه آن شركت چيني و يا شركت داخلي چنين كاري نكند؟
وزير ارتباطات، يكي از دستاوردهاي وزارت خود را چنين اعلام كرده كه هم اكنون نه تنها براي ميزباني سايتهاي اينترنتي ايراني مشكلي نيست، بلكه امكان ميزباني سايتهاي خارجي نيز در ايران وجود دارد پس چرا سايتي با چنين اطلاعات حساسي در خارج از كشور ميزباني شده است؟
اگر تمام مشكلات امنيتي و فني سايت حل شود و امكان هيچ دسترسي غيرمجازي به اين اطلاعات فراهم نباشد ( يعني بديعيترين شرايطي كه پيش از فراخوان براي ثبت نام بايد انجام ميشد و الان به هيچ عنوان فراهم نيست) مشكلات ديگري در اين طرح وجود دارد از جمله اين سوال پيش ميآيد كساني كه در ساخت يك سايت عادي چنين عمل كردهاند، چه صلاحيتي براي بررسي و ساماندهي فعاليتهاي اينترنتي يك كشور دارند؟
وليزاده در ادامه ميگويد: در بررسي سالانه مجلــــــه اكــــــونــــــوميست و شركت IBM براي سنجش شاخص آمــــــــــــادگي الكتــــــــــــرونيــــــك )readiness - e( كشورهاي جهان در سال 2006 به عنوان معتبرترين بررسي در اين حوزه و شاخص قدرت كشورها در عصر ارتباطات و اطلاعات، كشور ما ايران در رده آخر خاورميانه و سه كشور مانده به آخر در ميان تمام كشورهاي مورد بررسي قرار گرفته است.
بنابراين با غيرمجاز دانستن تمام سايتهاي اينترنتي و تعطيلي شركتهاي سرويسدهنده ايراني (كه اقدام به ثبت اطلاعات شخصي خود در سايتهاي اعلامي نميكنند) و تلاش براي تبديل اينترنت به اينترنت ملي، احتمالا خيالمان به كلي راحت خواهد شد، چرا كه ديگر در دنياي ارتباطات حضوري نخواهيم داشت كه بخواهيم نگران رتبه آخر باشيم.
آمارگيري و امكانسنجي اطلاعات
با وجود انتقادات تند بسياري از سايتهاي خبري، روزنامهها و كارشناسان نسبت به طرح ساماندهي سايتهاي اينترنتي، يك كارشناس فناوري اطلاعات، به گونهاي ديگر سخن رانده و ميگويد: هدف اصلي ساماندهي سايتهاي اينترنتي توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، آمارگيري و امكانسنجي اطلاعات سايتهاي اين شبكه است.
فرامرز كلانتري ميگويد: متاسفانه هماكنون در كشور آمار درستي از تعداد سايتها و وبلاگهاي موجود در اينترنت نداريم و با اجرايي شدن ساماندهي و سايتهاي اينترنتي، زمينه فعاليت سايتها و وبلاگهاي ايراني مشخص خواهد شد.
وي ميافزايد: قاعدتا اين تصميم براي اجرايي كردن بحث <ديتا سنتر> در داخل كشور است و مسوولان ميخواهند ميزان اطلاعات و حجم سايتهاي ايران را در اينترنت ارزيابي كنند.
جمعبندي و پيشنهاد
در هر صورت گذشته از اظهارات موافقان و مخالفان طرح ساماندهي سايتها و وبلاگهاي اينترنتي، به نظر ميرسد راههاي آسانتر و عمليتري براي رفع دغدغههاي مورد نظر طراحان اين آييننامه وجود داشته باشد.
ميتوان به سادگي نشريات و خبرگزاريها را موظف دانست كه تنها از سايتهاي شناسنامهدار نقل قول كنند. ميتوان سازمانهاي دولتي و آژانسهاي تبليغاتي را موظف كرد تنها با سايتهاي شناسنامهدار براي درج آگهي همكاري كنند. ميتوان ثبت سايتها را اختياري دانست و با ارايه برخي حمايتها، آنها را به فعاليت رسمي تشويق كرد. ميتوان...
حذف طرح ثبت نام
در همين حال در آخرين لحظات قبل از انتشار اين مطلب، اجباري بودن ثبت وبلاگها حذف شد.
اجباري بودن ثبت وبلاگهايي كه با استفاده از خدمات سرويسدهندگان وبلاگ راهاندازي شدهاند در طرح ساماندهي پايگاههاي اينترنتي ايراني حذف شد.
بنا بر اطلاعات موجود در بخش <راهنماي ثبت سايت> ساماندهي پايگاههاي اينترنتي ايراني به آدرس www.samandehi.ir ، ثبت وبلاگهايي كه با استفاده از سرويسدهندگان وبلاگ ايجاد شدهاند ديگر الزامي نيست.بر اساس اين تصميمگيري جديد، ثبت وبلاگهاي بدون دامنه اختصاصي اختياري است و نويسندگان اين وبلاگها در صورت تمايل ميتوانند به ثبت وبلاگ بپردازند.
در ادامه بند جديد راهنماي ثبت سايتها آمده است: از اطلاعات جمعآوري شده(از وبلاگهاي بدون دامنه اختصاصي) در طرحهاي حمايت از پايگاههاي اينترنتي استفاده خواهد شد.
با اين تصميمگيري جديد ثبت بيش از هفتصد هزار وبلاگ فارسي زبان كاربران ايراني اختياري شد.
قبل از اعمال اين تصميم جديد كه هنوز به طور رسمي از طرف دفتر معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ابلاغ نشده است، ثبت تمام وبلاگها (با دامنه اختصاصي يا بدون آن) اجباري بود.
