بعضي درمانها مشكل را بدتر ميكنند
سلامت-پوست بدن ما يك عضو زنده است كه از چند لايه تشكيل شده است. رنگ پوستمان ناشي از رنگدانهاي به نام ملانين است و در نتيجه تماس با نور آفتاب ميتواند دستخوش تغييراتي شود. ملانين نقش مهمي را برعهده دارد و آن، حفاظت از لايههاي تحتاني پوست عليه نور خورشيد و همچنين جذب سلولهاي تخريب شده است؛ براي همين تعداد رنگدانههاي پوست در نقاطي كه در معرض نور خورشيد هستند، دو برابر نقاط ديگر است. تغييراتي كه در رنگ پوستمان بهوجود ميآيد يا لكهايي كه پديد ميآيند بهدليل تغييراتي است كه در سلولهاي رنگدانهاي ايجاد ميشود. گفتوگوي سلامت با دكتر محمدعلي نيلفروشزاده متخصص پوست و مو و عضو هيات علمي دانشگاه تهران در اين باره است.
لكههاي پوستي بسيار بااهميت تلقي ميشوند چرا؟
بهنظر من، ايجاد اين تغييرات موجب بروز مشكلات روحي و اجتماعي در افراد شده و بهخصوص براي كساني كه به دليل نوع شغل خود، تماس چهره به چهره و مستمر دارند موجب افسردگي يا تاثيرگذاري بر فعاليت فرد ميشود.
از طرف ديگر، تشخيص درست و انجام درمان صحيح مهم است. گاه درمانهاي ناصحيح ميتواند مشكل بيمار را زيادتر كند. پزشك بايد اطلاعات صحيحي از بيماري، روش درماني، طول مدت درمان و مراقبتهاي بعدي پس از درمان در اختيار بيماران قرار بدهد. بيمار بايد آگاه باشد تا با پزشك همكاري كند.
از تغييرات رنگ پوست شروع كنيم؟
اين تغييرات معمولا به دو صورت است: 1) پررنگي يا لك تيره پوست 2) كمرنگي يا سفيدشدن صورت. مسالهاي كه در لكههاي تيره پوست ديده ميشود، افزايش ذرات ملانين يا افزايش سلولهاي رنگساز است.
اين ذرات چرا افزايش پيدا ميكنند؟
عوامل متعددي ميتواند روي ميزان و كيفيت رنگدانهها تاثير بگذارد و در پوست ما تغيير رنگ و لك پديد آورد. اين عوامل عبارتند از: بيماريهاي ارثي و ژنتيكي، بيماريهاي هورموني، بيماريهاي التهابي، بيماريهاي سوخت و ساز سلولي، برخي داروها و عوامل شيميايي، بدخيميهاي پوستي و علل تغذيهاي مثل كمبود ويتامين و سوءتغذيه. گاهي اوقات در اثر تداخل و تركيب عوامل هورمونال و نور آفتاب امكان دارد در حاملگي و يا بيماريهايي مثل آديسون، رنگ پوست دچار لكهاي تيره شود.
اين لك حاملگي چيست؟
شايعترين علت لك صورت، لك حاملگي يا ملاسما است كه مشكل بيشتر خانمهاي مراجعهكننده براي درمان لك صورت را شامل ميشود. اين لكهها بهصورت قرينه و قهوهاي رنگ هستند. معمولا بعد از بارداري در چهره خانمها ايجاد شده و پس از زايمان ناپديد ميشوند اما ممكن است براي ماهها يا سالها باقي بمانند.
علت بهوجود آمدن اين لك چيست؟
علت اصلي لك حاملگي يا ملاسما مشخص نيست ولي در بيشتر موارد با فعاليتهاي هورموني فرد مرتبط است چون اين لك با مصرف قرصهاي جلوگيري از بارداري هم ايجاد ميشود. لك حاملگي در موارد نادري ميان خانمهاي مجرد و حتي مردان نيز ديده ميشود. استفاده از داروهاي حساسكننده به نور آفتاب و اختلال فعاليت تيروئيد يا تخمدان نيز ميتواند دليل ديگري براي پديد آمدن لكها باشد. بهطور كلي دو عامل مهم را ذكر ميكنم. اول ژنتيك و دوم تغييرات هورموني كه با اشعه ماوراي بنفش خورشيد تركيب شده باشد.
اين لكهها در كدام قسمتها بيشتر است؟
در گونهها، پيشاني و چانه ديده ميشوند.
درماني هم لازم دارند؟
همانطور كه گفتم، پس از زايمان معمولا بعد از مدتي خود به خود از بين ميروند. در مواردي كه لكها با مصرف قرصهاي جلوگيري از بارداري ايجاد شده باشد، بايد مصرف قرص قطع شود و البته مدت زيادي طول ميكشد تا پس از قطع قرص اين لكها از بين بروند و حتي ممكن است هرگز بهطور كامل لكها برطرف نشوند. براي سرعتبخشيدن به روند بهبودي، اقداماتي انجام ميدهيم مثل لايهبرداري خفيف با كمك مواد شيميايي سطحي، كه اين روش بسيار موثر و مطمئن است چون در واقع ما با كمك تركيبات بيرنگكننده جلوي فعاليت رنگدانههايي كه لكهها را ايجاد ميكنند، ميگيريم.
با ليزر كردن هم ميتوانيد لكهها را از بين ببريد؟
نقش ليزر در درمان ملاسما يا لك حاملگي تاكنون به اثبات نرسيده است. البته در بعضي از انواع ملاسما ميتوان از درمان ليزر استفاده كرد ولي معمولا بلافاصله پس از قطع درمان، عود اتفاق ميافتد. پس بهترين درمان براي اين لكها در واقع جلوگيري از تماس با نور آفتاب است كه براي اين كار بايد از كرمهاي ضد آفتاب استفاده كنيد.
يكي ديگر از لكههاي ناخوشايند كه زيبايي پوست را بر هم ميزند، كك مك است. در اين مورد توضيحاتي بفرمائيد؟
كك مك يا فركل، لكههاي كوچك قهوهاي رنگي هستند كه به دليل توليد بيش از حد ملانين ايجاد ميشوند. در افراد با پوست روشن، موهاي بلوند و چشمان آبي بيشتر از بقيه افراد ديده ميشوند. در مناطقي از پوست كه در تماس با نور خورشيد است مثل صورت، شانهها و پشت، اين لكههاي كوچك فراوانتر و در تابستانها تعداد، اندازه و عمق كك مكها بيشتر از زمستان است. كك مك از سن پنج سالگي شروع ميشود و بيخطر است.
يعني مراجعه به پزشك متخصص براي كك مك لازم نيست؟
بستگي دارد. ككمكهايي كه در سنين پايين شروع ميشوند و حتي در زمستانها هم باقي ميمانند و يا آن دسته ككمكهايي كه در مكانهاي غيرمرتبط با اشعه آفتاب ايجاد ميشود بايد حتما از سوي پزشك مورد بررسي قرار بگيرند، چون بيماريهاي خاصي وجود دارند كه ميتوانند باعث ايجاد كك مك شوند.
روش درمان كك مك چيست؟
اين نوع لكهها به درمان نياز ندارند. معمولا تركيبات موضعي تجويز ميشود كه در درازمدت كك مكها را از بين ميبرد. اگر هم درمان موضعي موثر نبود، از ليزر براي از بين بردن آنها كمك ميگيريم.
در صورت و دست افراد مسن هم لكههايي كوچك ميبينيم. آنها از چه نوعي هستند؟
اين لكهها را لك پيري يا لنتيگو ميناميم كه با افزايش سن و به دليل تماس طولانيمدت با نور آفتاب بهوجود ميآيند. هرچه سن بالاتر رود، اين لكها پررنگتر، زيادتر و گستردهتر ميشوند و شروع آن از سن 30 تا 40 سالگي است.
اين لكها بدخيماند؟
خير. در نمونهبرداريهاي انجام شده تغييرات بدخيمي ديده نشده اما طي سالهاي بعد، اين لكها ميتوانند به ضايعات بدخيم تبديل شوند. پس بهتر است هرچه سريعتر براي درمانش اقدام شود.
درمان آن چگونه است؟
اگر لكها منفرد باشند، با جراحي از بين ميروند ولي عموما آنها را با ليزر درمان ميكنيم كه درمان ليزري بسيار رضايتبخش بوده است. درمانهاي موضعي مثل كرمهاي مخصوص كه لكهها را كمرنگ ميكند نيز كاربرد دارد، اما بايد چند ماه از آنها استفاده كرد تا اثرگذار باشد.
راه پيشگيري از لكهاي پيري چيست؟
راهي بسيار آسان و مطمئن يعني استفاده از كرمهاي ضد آفتاب و جلوگيري از برنزهشدن با استفاده از منابع مصنوعي اشعه ماوراي بنفش ويا برنزه شدن در آفتاب، ميتواند از ايجاد لكهاي پيري و يا زياد شدنش پيشگيري كند.
چه علتهاي ديگري براي ايجاد لكهاي تيره وجود دارد؟
همانطور كه خلاصهوار ذكر كردم بعضي بيماريها هستند كه سبب ايجاد لك ميشوند، مثل نارسايي كبدي و كليوي، آسم و التهابهاي پوستي مثل ليكن پلان و از اين قبيل.آسيب يا ضربه به پوست گاهي ميتواند لكههايي ايجاد كند مثل افراد چاقي كه مالش پوست در ناحيه رانها در آنها سبب ايجاد لك در آن محل ميشود يا جوشهاي غرور جواني دستكاري شده و كشيدن كيسه زبر در حمام بهطور شديد. مصرف بعضي داروها ميتواند ايجاد لك كند مثل داروي ضد مالاريا كه لكهاي قهوهاي يا آبي تيره در صورت و يا سقف كام ايجاد ميكند و خيلي مثالهاي ديگر. سوءتغذيه و كمبود بعضي ويتامينها ميتواند سبب ايجاد لك شود، پس حتما مراقب تغذيه خود باشيد. لكهاي تيرهاي كه پس از استفاده از عطرها و ادكلنهاي حاوي 5- متوكسي پسورالن و برگاموت و در معرض نور آفتاب بودن آن ناحيه از پوست ايجاد ميشود و لكهاي شغلي كه بهدليل در تماس بودن با نور آفتاب، روغنهاي معدني، آسفالت و... است. علتهاي ديگري هم براي ايجاد لك صورت و بدن وجود دارد كه بهدليل نادر بودن، به آن اشاره نكردم و در موقع مراجعه به پزشك و انجام آزمايشها بررسي ميشود.
درمان لكها با داروهاي گياهي ازنظر شما امكان دارد؟
تاكيد ميكنم كه درمان لكهاي تيره پوست را به افراد غير پزشك و تجويزهاي آنها بسپاريد چون گاهي اين كار، درمان شما را مشكل و يا حتي غيرممكن ميسازد. پزشك با توجه به وضعيت شما، نوع لك و علت آن درمان را توصيه ميكند البته به تازگي از عصاره گياه شيرين بيان براي درمان لكهاي پوستي استفاده شده و در بررسيها نتايج خوبي بهدست آمده است. مطالعات روي گياه شيرين بيان همچنان ادامه دارد و اميدواركننده است.
